Een bezoek aan Tsjernobyl

Waarom breng je in vredesnaam een bezoek aan Tsjernobyl was en is een veelgestelde vraag als ik het heb over mijn bezoek aan deze meer dan bijzondere en vreemde plek.. En eigenlijk moet ik het antwoord ook een beetje schuldig blijven, los van het feit dat bijzondere plekken zoals Tsjernobyl mij bijzonder fascineren!

 

Nadat HBO met de, overigens fantastische, gelijknamige serie kwam werd het aantal vragen alleen maar groter naar mijn avontuur dat ik al een paar jaar geleden mocht beleven. Ik zal je proberen mee te nemen in mijn beleving van het bezoek en kan een bezoek aan Tsjernobyl absoluut aanbevelen, maar neem dan wel de bruisende stad Kiev mee!

 

Raak alsjeblieft geen spullen aan tijdens je bezoek aan Tsjernobyl’, zegt Igor, mijn steun en toeverlaat in een meer dan spookachtig gebied dat ontzettend vreemd aanvoelt. De gids die mij rondleidt in de 60 kilometer brede exclusion zone rond de kernreactor van Tsjernobyl, buigt zich voorover in de gang van een verlaten ziekenhuis. We zijn eerder door een oude operatiekamer gewandeld, langs ingestorte wachtruimtes en medicijnkasten vol gebroken flesjes.

 

Igor liep steeds op de automatische piloot voor ons uit, maar nu lijkt hij op zijn hoede voor iets dat op de grond ligt: een verschrompeld stukje stof. Hij haalt een geigerteller uit zijn zak om de straling van het materiaal te meten. Onmiddellijk begint het gele apparaatje te piepen: eerst langzaam, maar steeds luider. De adrenaline van een bezoek aan Tsjernobyl was er al en wordt nu alleen maar meer gevoed door dat piepende gele kastje.

 

Ik doe een stap achteruit. Van tevoren heb ik nooit getwijfeld over mijn trip naar Tsjernobyl en stond deze al jaren hoog op mijn verlanglijstje, maar toch schrik je als je ziet dat jouw gids, die hier sinds jaar en dag komt en 1000-en mensen heeft rondgeleid door deze macabere ambiance, zelf een beetje zenuwachtig wordt. 

 

Alarm van de geigerteller

De eerste 29 slachtoffers (vooral personeel van de reactor en hulpverleners) stierven al tijdens de ramp aan stralingsziekte. Volgens de wereldgezondheidsorganisatie WHO zullen er uiteindelijk vierduizend inwoners van het gebied aan indirecte gevolgen van de radioactiviteit overlijden, voornamelijk aan vormen van kanker. De Russen spreken dit overigens tegen en houden het aantal op ongeveer 3000.

 

Toch worden er sinds 1997 toeristen toegelaten in het gebied en wordt een bezoek aan Tsjernobyl ook als veilig geacht. Het dark tourism, zoals deze vorm ook wordt genoemd, is explosief gestegen de laatste jaren. Je zult hier ook niet zo snel een compleet gezin zien rondlopen die een gezellig familie uitje heeft gepland. Na veelvuldig informatie te hebben verzameld heb ik besloten dat een zes uur durende rondleiding geen kwaad kan ren ik me dus ook geen zorgen hoef te maken over stralingsgevaar. Ondanks mijn fascinatie voor deze plekken is mijn gezondheid me natuurlijk wel heilig en heb ik nog behoorlijk wat andere bestemmingen op mijn bucketlist staan. 

 

Het alarm van de geigerteller zorgt dan ook voor een bepaald soort adrenaline. Geen angst of zo, maar meer spanning en de bevestiging dat het hier in 1986 echt goed mis is geweest en dat we ruim 30 jaar later nog steeds de gevolgen van deze ramp kunnen ervaren. Wat straalt er nog in Tsjernobyl na dertig jaar en hoe bang moet ik ervoor zijn of anders gezegd.. hoeveel extra adrenaline momenten gaan we nog beleven?

 

‘Het is een overblijfsel van een pak van een brandweerman’, zegt Igor, terwijl hij knielt bij het stukje stof op de ziekenhuisvloer. Hij kan me overigens alles wijsmaken aangezien ik er helemaal niets van kan maken dat wijst op een overeenkomst met een voor mij herkenbaar pak van een brandweerman. De eerste brandweermannen die op 27 april 1986 probeerden om de brand in de kernreactor te blussen zijn opgevangen in het gebouw, vertelt hij. ‘Ze zijn binnen enkele dagen overleden.’ Hij legt de geigerteller op de grond en wijst nonchalant naar een hoop zand die even verderop in een trapgat is gestort. ‘Daaronder is de rest van de kostuums opgeslagen. Gelukkig kan niemand erbij.’

Schoolreis Tsjernobyl
Een bezoek aan Tsjernobyl
Netwerkreis Kiev

Niks op de grond leggen

De gids draait zich om, raapt de geigerteller op en loopt naar buiten. We stappen in een mini-busje en rijden in de richting van kernreactor 4. Ondertussen denk ik aan iets dat ik gelezen heb in een van mijn vele uren leeswerk op internet: ‘Leg in Tsjernobyl en omgeving geen dingen op de grond die je later weer oppakt, dan kun je per ongeluk radioactieve deeltjes op je handen krijgen en inslikken als je iets eet.’

 

Veel stofdeeltjes en brokstukken in Tsjernobyl bevatten radioactieve stoffen die zijn vrijgekomen bij de ontploffing van de kernreactor. ‘Het gaat vooral om Cesium 137’, volgens de geleerden. ‘Dit soort stoffen zijn gevaarlijk door zogenoemde instabiele atoomkernen.’ Dat wil zeggen dat de atomen heel langzaam uit elkaar vallen in andersoortige deeltjes. Bij dat ‘verval’ komt energie vrij in de vorm van straling. De intensiteit van het stralingsniveau drukken wetenschappers uit in de eenheid sievert. ‘Hoe meer sievert iemand oploopt, hoe schadelijker de straling is voor het menselijk lichaam.’

 

79,8 microsievert per uur, dat getal blijft door mijn hoofd spoken als ik weer in de bus zit. Het was de waarde die de geigerteller aangaf bij het stukje stof van het brandweerpak. ‘Niets om je zorgen over te maken’, roept Igor van achter het stuur met een lach op zijn gezicht. Ik vroeg hem wanneer de straling schadelijk is en word. 

 

Verspreidingspatroon

Ik probeer het cijfer te relativeren. In het dagelijks leven staat iedereen bloot aan een beetje radioactiviteit. Instabiele atomen komen niet alleen voor in kerncentrales, maar ook in bijvoorbeeld de bodem. In Nederland is daardoor een straling meetbaar van ongeveer 0,08 microsievert per uur. In Tsjernobyl ligt het niveau door de kernramp op sommige plekken ruim honderd keer hoger. Maar de stralingswaarde van het lapje stof was toch een iets ander getal: bijna duizend keer zo hoog.

De omgeving zorgt gelukkig voor afleiding. We lopen over een atletiekbaan die onherkenbaar is, omdat er bomen door het beton zijn gegroeid. Igor leidt me ook door een wijkcentrum en een zaalvoetbalhal in Pripjat, de stad die vlak naast de kernreactor ligt. De ramen zijn gebroken, het veld is bezaaid met takken en bladeren. De uitgang – waar geen deur meer in zit – komt uit op de plek die is uitgegroeid tot het symbool van Tsjernobyl: een plein met een verroest reuzenrad. Het is er doodstil. We horen onze eigen voetstappen terwijl we langs met gras overwoekerde botsautootjes lopen. Dan zomaar uit het niets laat de geigerteller weer van zich horen: 16 microsievert per uur. Drie stappen verder is de straling weer gedaald tot 0,4.

Hoe dat kan? Radioactiviteit verspreidt zich niet volgens een voorspelbaar patroon, zoals een gaswolk of een olievlek in zee, maar meer als zand in de wind. ‘De grote brokstukken met radioactief materiaal zijn vlak naast de reactor in Tsjernobyl neergevallen, maar de stofdeeltjes zijn afhankelijk van hun grootte door de wind verspreid’. De kleinste waaiden uit over heel Europa, de grootste kwamen in de nabije omgeving terecht. Ze bleven steken in dakgoten, bomen en struiken. In theorie kunnen zelfs de bezems van inwoners een rol hebben gespeeld. Als radioactieve deeltjes op een hoop worden geveegd op een pleintje, zou daar een hotspot kunnen ontstaan. ‘Maar de bewoners waren relatief snel weg uit het gebied, dus die kans is klein’

 

Verhoogde kans op kanker

Het gepiep went uiteindelijk. De ruïnes waar we doorheen lopen, eisen onze aandacht op. Alle gebouwen lijken halsoverkop verlaten, de kamers zijn bezaaid met voorwerpen die te interessant zijn om zomaar voorbij te lopen. In een verlaten school bladeren we in schoolboeken en schriften. We gaan op stoeltjes zitten in een stoffige bioscoopzaal. Als we door een leegstaand zwembad lopen, klim ik op de hoge duikplank, ook al heeft de trap aan de onderkant geen treden meer. ‘Vandalisme is een probleem hier’, zegt Igor terwijl hij me laat begaan.

Pas bij het verlaten van de exclusion zone denk ik aan de gevolgen van die klimpartij en eigenlijk het complete bezoek aan Tsjernobyl. We moeten op een stralingsmeter gaan staan, die controleert of er radioactieve deeltjes op ons lichaam zitten. Ik kijk naar het stof op mijn armen en mouwen. Maar het alarm van het apparaat gaat niet af.

 

Gezondheid

Toch blijf ik me afvragen of mijn bezoek aan Tsjernobyl op de lange termijn mijn gezondheid kan schaden. Heb ik mijn kans op kanker verhoogd door de vele hotspots waar ik doorheen ben gewandeld? En dat is dan ook de vraag die ik heel vaak door anderen gesteld krijg.

‘In theorie wel’, zegt mijn huisarts die ik toch belde nadat ik terug was. Als je blootstaat aan radioactiviteit, speel je in feite een soort roulette met je dna. ‘De straling kan mutaties veroorzaken in het genetisch materiaal van de cellen van je organen.’ Meestal heeft dat geen gevolgen. De schade wordt verholpen door natuurlijke processen. Het dna wordt gerepareerd door je lichaam, of de cel sterft af. ‘Maar in uitzonderlijke gevallen treedt precies een bepaalde mutatie op die een vorm van kanker veroorzaakt.’ Uiteraard kreeg ik wel nog de opmerking mee om voortaan vooraf mijn risico analyse te maken i.p.v. achteraf.. Ik heb mijn huisarts plechtig beloofd dat in het vervolg te doen.

Die kans een verhoogde kans op kanker is echter bijzonder klein. Bij mensen die over langere tijd aan 1 sievert worden blootgesteld, neemt het risico op kanker tijdens hun leven met ongeveer 5 procent toe. Ik was er maar een relatief korte tijd waarbij je het grootste deel van je tijd ruim onder de grens van 1 sievert blijft.

Schoolreis Tsjernobyl
Schoolreis Tsjernobyl
Schoolreizen

Babusha’s of Chernobyl

Mijn rondleiding in Tsjernobyl duurde uiteindelijk slechts vijf uur. Zelfs als ik urenlang op een hotspot van 20 microsievert per uur (0,00002 sievert) had gestaan, was ik hooguit aan 0,0001 sievert extra straling blootgesteld. ‘Dat is ongeveer evenveel straling als je vangt tijdens een retourvlucht met het vliegtuig naar Amerika’, als je het kunt en wilt vergelijken met “veilig geachte activiteiten”. 

Geen verrassing voor Igor. Hij kent verschillende mensen die alweer tientallen jaren in de exclusion zone wonen. ‘Het zijn ouderen die hier zijn opgegroeid en zijn teruggekeerd naar hun huizen’, zegt hij. ‘We komen ze soms tegen tijdens de rondleidingen.’

Igor vertelt het verhaal van de Amerikaanse regisseuse Holly Morris die in 2015 een documentaire uitbracht over deze mensen, genaamd Babusha’s of Chernobyl. De docu vertelt het verhaal van drie vrouwen die zich na de kernramp op boerderijen in het gebied vestigden. Ze eten er al 29 jaar groenten uit eigen tuin en verkeren in goede gezondheid, aldus het propaganda apparaat rondom Tsjernobyl.

 

Bewoonbaar

Toch kan het nog lange tijd duren voordat Tsjernobyl weer officieel bewoonbaar wordt verklaard. De radioactieve deeltjes van de stof Cesium 137 hebben een halfwaardetijd van dertig jaar. Dat betekent dat sinds de ramp pas de helft van alle atomen zijn vervallen, Over dertig jaar zal er nog een kwart van het radioactief materiaal over zijn, over zestig jaar nog steeds eenachtste.’

Door het afgraven van stukken besmet land is de radioactiviteit op veel plekken wel flink gedaald. Toch moeten ook de ‘hotspots’ worden gereinigd voordat bewoning weer mogelijk is.

Als je er nu zou gaan wonen met kinderen, loop je het risico dat ze bijvoorbeeld in aanraking komen met zo’n besmet stukje brandweerjas. Dat lijkt me geen goed idee.

 

Of Igor en zijn gemanipuleerde geigerteller moeten me voor de gek hebben gehouden omdat Tsjernobyl nu eenmaal ontzettend veel geld ( zeker voor de locals daar ) in het laadje brengt. Dat kun en mag je best wat overdrijven… De waarheid zal ergens in het midden liggen… Mijn verwachtingen zijn in ieder geval ruimschoots overtroffen en daar ging het mij om!

Waarom een bezoek aan Tsjernobyl met Beyond Your Boundaries ?

Ervaring

Met een ruime ervaring in het organiseren van de meest geweldige uitjes ben je er zeker van dat al je verwachtingen van begin tot eind worden overtroffen

Persoonlijke touch

Als een echte partner in crime zullen we op alle mogelijke gebieden meedenken en adviseren om eenieder met een onvergetelijke herinnering op te zadelen

Kennis

Door samen te werken met een bijzonder hoogwaardig geselecteerd partnerkanaal bent u er zeker van dat u alles uit uw event zult halen. Go Local!

Magisch

Wij openen deuren die voor andere gesloten blijven en zorgen voor een verbluffende sfeer, onvergetelijke momenten waarover jaren later nog gesproken wordt

Zelf een bezoek aan Tsjernobyl laten samenstellen?

Werkwijze

Meet and Greet

Onder het genot van een kopje koffie nemen we de wensen, eisen en verwachtingen door

Voorstel

We presenteren het voorstel om te kijken of we daarmee aan de eerste verwachtingen hebben voldaan

Finetunen

De laatste puntjes worden op de welbekende i gezet om niets aan het toeval over te laten

Let the magic begin

Ready, set go !

Laat de onvergetelijke momenten maar komen !

Beyond Your Boundaries International

Where dreams come true

 

info@beyondyourboundaries.nl

www.beyondyourboundaries.nl

 

0031 6 5803 3305

#incentives

#uniek netwerken

#businessclub

#grensverleggend netwerken

#leef, beleef en ervaar

#inspiratiereizen

#better results with happy people

#netwerkreizen

#unieke netwerkevenementen

#bedrijfsreizen

#Nederlandwereldwijd